Hvernig lýsir einhverfa sér ?

Einhverfa er ekki fötlun sem sést utan á fólki, en hún birtist í öllum samskiptum og hegðun og hefur mikil áhrif á líf þeirra sem bera hana.

Tvær manneskjur með einhverfu geta verið mjög ólíkar, því misjafnt er í hvaða mynd einkennin birtast og hve mikla skerðingu þau hafa í för með sér. Það sem einkennin eiga oftast sameiginlegt er að birtast á þremur sviðum:

1. Geta til félagslegra samskipta er oftast skert. Þetta getur meðal annars lýst sér í því að einstaklingurinn forðast augnsamband við annað fólk og myndar ekki þau tengsl við aðra sem eðlileg eru miðað við aldur.

2. Mál, tjáning og leikur þróast ekki eins og eðlilegt má teljast. Sumir læra aldrei að tala þrátt fyrir fullkomna heyrn. Aðrir eru altalandi en nota málið á sérstæðan hátt, endurtaka ef til vill sömu setningarnar aftur og aftur eða tala um sjálfa sig í þriðju persónu. Margir eiga erfitt með að hefja eða halda uppi samræðum. Hjá börnum er leikur oft einhæfur og skortir þau getu til að leika þykjustuleiki og hlutverkaleiki (t.d. mömmuleik) á sama hátt og börn á svipuðum aldri gera.

3. Sérkennileg áráttukennd hegðun er áberandi hjá mörgum. Hún getur birst í ýmsum myndum. Allt frá því að vera einfaldar síendurteknar hreyfingar, til dæmis að rugga sér fram og aftur eða veifa höndum, upp í flókin áhugamál sem einskorðast við mjög þröng viðfangsefni, svo sem tímaáætlanir strætisvagna.

Forsenda þess að íhlutun hefjist snemma er að einhverfa greinist snemma. Snemmtæk íhlutun vísar í stuttu máli til aðgerða sem er gripið til snemma í lífi barns til u.þ.b. sex ára aldurs. Snemmtæk íhlutun leggur áherslu á markvissar aðgerðir til að hægt sé að hafa sem mest áhrif á þroskaframvindu barna eins snemma á lífsleiðinni og unnt er.

Rannsóknir og þróun þekkingar undanfarna áratugi hafa sýnt fram á mikilvægi snemmtækrar íhlutunar. Gera þarf ráð fyrir heildstæðri þjónustu og markvissum aðgerðum þar sem unnið er eftir viðurkenndum aðferðum í kennslu og þjálfun barna með einhverfurófsröskun.

Heimildir: Umsjónarfélag einhverfra - The National Autistic Society - Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins